Stel je voor: je hebt net een presentatie gegeven of een mooie prestatie geleverd, en iemand zegt: "Wauw, dat heb je echt fantastisch gedaan!" Wat is jouw eerste reactie? Veel mensen zeggen direct: "Oh, het was niets," of "Gelukkig maar, ik had echt stress." Dit is heel menselijk, maar het haalt de kracht uit het moment.
Het ontvangen van een compliment hoort een fijne ervaring te zijn, maar vaak maken we het onszelf moeilijk.
In dit artikel lees je waarom we complimenten bagatelliseren en hoe je dit simpel kunt veranderen, zonder arrogant over te komen.
Veel mensen voelen zich ongemakkelijk als ze een compliment krijgen. Ze schieten in een verdedigingsstand en proberen de waardering snel te minimaliseren.
Dit gedrag heeft vaak diepe wortels. Een van de bekendste psychologische oorzaken is het imposter syndrome.
Dit betekent dat je ondanks successen het gevoel hebt een oplichter te zijn. Mensen met dit syndrome denken dat hun successen toeval zijn. Een compliment voelt dan niet als lof, maar als een moment waarop hun "geheim" ontdekt zou kunnen worden.
Een andere factor is bescheidenheid. In veel culturen en opvoedingen leer je om jezelf niet boven anderen te plaatsen.
Lof accepteren voelt dan arrogant. Je probeert de ander niet voor het hoofd te stoten door snel te zeggen: "Jij overdrijft." Hoewel dit goed bedoeld is, kan het de ander het gevoel geven dat zijn oordeel niet klopt. Ook lage zelfwaardering speelt een rol. Als je jezelf niet hoog waardeert, kan een compliment botsen met je zelfbeeld.
Het voelt niet passend. Sommige mensen denken zelfs dat de ander iets van ze wil als ze een compliment geven, of ze vrezen voor teleurstelling als ze de waardering te serieus nemen.
Het is een mechanisme om jezelf te beschermen tegen afwijzing, maar het werkt averechts.
Voordat je je gedrag kunt veranderen, moet je het herkennen. Bagatelliseren is vaak een automatisme.
Je kunt het herkennen aan de volgende standaardzinnen: Deze reacties zijn beschermingsmechanismen.
Ze zijn erop gericht om de aandacht snel van jou af te halen. Het is belangrijk om te beseffen dat dit niet nodig is. Een compliment is een cadeau; je hoeft het niet terug te geven. Wanneer je een compliment afwijst, geef je onbedoeld een signaal af aan je eigen brein.
Je traint jezelf om successen klein te houden. Onderzoek naar zelfrespect, zoals het werk van psycholoog Nathaniel Branden, laat zien hoe cruciaal een positieve zelfperceptie is.
Als je continu je eigen prestaties kleiner maakt, bevestig je een negatief zelfbeeld. Het is dus niet alleen onbeleefd tegenover de ander, maar ook schadelijk voor je eigen mentale gezondheid.
Gelukkig is er een simpele techniek om hier verandering in te brengen.
Je hoeft geen lange toespraak te houden. Met een paar eenvoudige zinnen kun je de waardering accepteren en de verbinding met de ander versterken.
Hier zijn praktische strategieën die meteen werken. Dit is de basis. Het is simpel, direct en krachtig. In plaats van "Oh, het was niets," zeg je: "Dank je wel, dat waardeer ik." Of iets simpels als: "Wat lief van je om te zeggen." Deze zinnen accepteren het compliment zonder er een waardeoordeel over te geven.
Je erkent simpelweg dat de ander de moeite heeft genomen om iets positiefs te zeggen.
Je hoeft niet te wachten met een antwoord tot je een perfecte zin hebt bedacht. Een goede reactie is om de waardering te erkennen en eventueel een stukje eigen inzet te noemen. Zeg bijvoorbeeld: "Dank je, ik ben zelf ook blij met het resultaat." Of: "Fijn om te horen, ik heb er inderdaad veel tijd in gestoken."
Dit voelt minder arrogant dan je denkt, zeker als je als introvert persoon assertief wilt zijn. Je bevestigt namelijk dat de ander gelijk heeft met zijn observatie.
Je zegt eigenlijk: "Ik zie wat jij ziet." Soms is een compliment gericht op een teaminspanning.
Dan is het verleidelijk om direct te zeggen: "Ja, maar het was vooral dankzij Jan." Probeer dit niet te snel te doen. Accepteer eerst het deel dat op jou van toepassing is. Je kunt later altijd nog de credits delen.
Zeg eerst: "Dank je, ik ben trots op wat we hebben neergezet." Daarna kun je toevoegen: "We hebben het samen gedaan." Soms is de beste reactie de kortste.
Je hoeft geen reden te geven waarom je het compliment ontvangt. Een simpele glimlach en een "Dank je, dat doet me goed" is vaak genoeg.
Probeer niet de aandacht van jezelf af te leiden. Blijf even stil staan bij de waardering, hoe ongemakkelijk dat ook voelt.
De manier waarop we met lof omgaan, verschilt per cultuur. In veel Aziatische culturen, zoals in Japan en Korea, is bescheidenheid essentieel.
Het openlijk accepteren van een compliment kan gezien worden als onbeschoft of arrogant. Hier is het normaal om lof direct te ontkennen om de harmonie in de groep te bewaren en de ander niet "het gezicht te laten verliezen". In westerse culturen, zoals in Nederland of de Verenigde Staten, ligt dit anders.
Hier wordt zelfvertrouwen vaak gewaardeerd. Toch zie je in Nederland soms de "doe maar normaal" cultuur, waarin opscheppen niet wordt gewaardeerd.
Toch is er een verschil tussen opscheppen en een compliment accepteren. In Nederland is het vaak acceptabel om een compliment te ontvangen met een nuchtere reactie, maar het volledig afwijzen wordt vaak als ongemakkelijk ervaren. Ongeacht de cultuur, de basis blijft hetzelfde: erken dat iemand iets aardigs tegen je zegt. Je hoeft niet arrogant te worden, maar je mag best laten zien dat je de waardering hoort.
Om dit gedrag te veranderen en eindelijk oude patronen te doorbreken, is oefening nodig. Het is net als spiertraining.
Je hersenen moeten wennen aan een nieuwe reactie. Probeer deze stappen bij kleine complimenten, zoals over je kleding of een simpele taak. Als je dat onder de knie hebt, ga je naar grotere complimenten over je werk of prestaties.
Wanneer je leert complimenten te ontvangen zonder ze af te wijzen, verander je de dynamiek in je relaties. De ander voelt zich gezien en gehoord.
Het gevoel van "jij overdrijft" laat de ander met een onbevredigd gevoel achter.
Door te zeggen "Dank je wel", sluit je de cirkel van waardering af. Het geeft de ander een goed gevoel en het versterkt jouw zelfvertrouwen. Daarnaast help je jezelf.
Door je successen te accepteren, bouw je een positiever zelfbeeld op. Je leert dat je prestaties er mogen zijn en dat je ze mag claimen. Dit is geen egoïsme; het is zelfrespect.
Complimenten ontvangen zonder ze te bagatelliseren is een vaardigheid die iedereen kan leren. Het begint met het herkennen van je eigen automatische reacties, zoals het ontkennen of minimaliseren, net zoals je nee leert zeggen zonder schuldgevoel.
Door de psychologie achter deze reacties te begrijpen, wordt het makkelijker om ze te doorbreken.
Gebruik simpele zinnen als "Dank je wel" en "Dat waardeer ik". Sta even stil bij de waardering in plaats direct weg te rennen. Het accepteren van lof maakt je niet arrogant; het maakt je zelfverzekerd en het verbetert je relaties.
Probeer het vandaag nog. De volgende keer dat iemand zegt dat je iets goed hebt gedaan, knik dan, glimlach en zeg: "Dank je wel." Het is een kleine verandering met een groot effect.